Thời gian mở cửa: Thứ 3 - thứ 6: Sáng: 7h30 đến 11h30  -  Chiều: 13h00 đến 17h00;  Thứ 7 - Chủ nhật: 17h00 đến 21h00 
 

 Thông báo

 
 
 

 Thư viện ảnh

 
 

 Video

 
  • Lễ cấp sắc của người Dao ở Đồng Nai
  • Nghề đóng ghe thuyền ở Đồng Nai
  • Nghề dệt thổ cẩm của người Mạ ở Đồng Nai
  • Hoa văn nhà cổ ở Đồng Nai
  • Nghề đá Bửu Long - Biên Hòa
  • Giới thiệu các phòng trưng bày cố định
  • Địa trong văn hóa dân gian người Việt
  • Bảo tàng Đồng Nai - địa chỉ đỏ tìm hiểu về truyền thống
  • Sinh hoạt của học sinh tại Bảo tàng Đồng Nai
  • Nghề nấu mía đường thủ công truyền thống ở Vĩnh Cửu
  • Thư viện video
     
     

     Liên Kết Website

     
     

     Nội dung tin

     
    NHÌN LẠI CÔNG TÁC SƯU TẦM 35 NĂM QUA VÀ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
    Đăng ngày: 31-05-2018 10:57
    Có thể nói, chặng đường 35 năm của Bảo tàng Đồng Nai gắn liền với kết quả của 35 năm thực hiện công tác sưu tầm hiện vật của đội ngũ những người tâm huyết làm công tác Nghiên cứu Sưu tầm (NCST) hay nói chung là những cán bộ sưu tầm hiện vật bảo tàng.

     

    Còn​ nhớ, đầu thập niên 90 thế kỷ XX, khi tôi được tiếp nhận vào làm việc, lúc đó Bảo tàng Đồng Nai ngoài bộ phận kho ở riêng biệt, thì chỉ có hai tổ nghiệp vụ Di tích và Sưu tầm bố trí làm việc ở hai bàn đối diện nhau. Những cán bộ phải sắp xếp ngồi làm việc xung quanh bàn, như vậy mỗi bàn làm việc tối đa có thể tới 4 người. Những người còn lại, có thể làm việc ở phòng cá nhân (vừa là phòng tập thể, vừa là phòng làm việc), cũng hết sức đặc thù của thời kỳ còn nhiều khó khăn chung của đất nước.

    Tổ Sưu tầm lúc đó được Ban lãnh đạo hết sức quan tâm bằng cách đầu tư vào nhân sự. Thật tình lúc đó kinh phí hoạt động không được là bao mà sưu tầm vẫn còn dựa trên cơ chế “xin - cho” và chủ yếu là vận động các nhân chứng lịch sử tích cực tham gia đóng góp hiện vật kháng chiến cho bảo tàng. Lực lượng sưu tầm khá đông chiếm khoảng 70% cán bộ làm công tác chuyên môn của Bảo tàng Đồng Nai lúc bấy giờ. Tóm lại, phương châm của Bảo tàng Đồng Nai lúc đó là tất cả cho công tác sưu tầm.

    I. SƯU TẦM HIỆN VẬT BẢO TÀNG THỜI KỲ 1976-1995

    Với những buổi đầu còn non trẻ, Bảo tàng Đồng Nai đã ý thức được nhiệm vụ hàng đầu là sưu tầm và sưu tầm hiện vật. Phương pháp sưu tầm hiện vật cũng bằng nhiều cách theo kiến thức được trang bị của ngành bảo tồn bảo tàng như:

    1. Tiếp nhận từ các cuộc triền lãm

    Hiện vật sưu tầm được tiếp nhận từ các cuộc triển lãm thành tựu kinh tế- xã hội của tỉnh nhà nhân các ngày lễ lớn như: kỷ niệm 30/4, 1/5, 19/5, 2/9, 22/12… Hơn 200 hiện vật gốm Biên Hòa của Trường Bá nghệ Biên Hòa là những hiện vật của triển lãm thành tựu kinh tế 10 năm giải phóng (1985). Bộ sưu tập máy quay phim của Đài PT-TH Đồng Nai trong triển lãm kỷ niệm 20 năm giải phóng miền Nam (1995). Một số sản phẩm thủ công mỹ nghệ như đan lát mây tre lá, hay gốm mỹ nghệ của các cơ sở xản xuất sau năm 1975 cũng từ các cuộc triển lãm thành tựu kinh tế - xã hội của tỉnh nhà…

    2. Trực tiếp sưu tầm ở cơ sở

    Cán bộ bảo tàng tổ chức thành những nhóm đi xuống cơ sở để điền dã, sưu tầm và tiếp nhận hiện vật. Có lúc cả giám đốc và phó giám đốc bảo tàng (thời kỳ đầu) cũng từng lặn lội đi xuống tận cơ sở để đem về những kỷ vật kháng chiến, hiện vật khảo cổ học, dân tộc học... Vũ khí của quân đội Úc và Cây Thập tự Long Tân (địa bàn nay thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu), những bia mộ khắc chữ Pháp nay đặt ở phía sau Bảo tàng, những pho tượng thần bằng đá thuộc văn hóa Óc Eo; những sưu tập ảnh hay những kỷ vật, chiến lợi phẩm của những chiến sĩ cách mạng năm xưa… cũng được cán bộ sưu tầm đem từ cơ sở về.

    3. Thông qua những cuộc đào thám sát và khai quật khảo cổ

    Có thể nói đây chính là thế mạnh của Bảo tàng Đồng Nai trong khoảng hai thập niên đầu hình thành và phát triển. Những thập niên 70, 80, 90 của thế kỷ XX là chặng đường đánh dấu bước định hình và phát triển của kho cơ sở Bảo tàng Đồng Nai. Hàng chục di chỉ khảo cổ học đã được khai quật với hàng vạn tiêu bản khảo cổ đưa về bảo tàng. Nhiều sưu tập cổ vật với số lượng lớn có giá trị tiêu biểu, độc đáo của vùng văn hóa Đồng Nai như: công cụ đá cũ, rìu đá, mảnh tước, đồ trang sức; đồ gốm; sưu tập đồ đồng; đồ gỗ… đã được đem về bảo tàng. Phải nói công tác sưu tầm hiện vật khảo cổ thông qua phương pháp khai quật khảo cổ học là cơ bản và hữu hiệu nhất. Hiện vật khảo cổ ở Bảo tàng Đồng Nai cũng là thế mạnh so với những bảo tàng địa phương trong khu vực và cả Nam bộ. Vốn dĩ, đây chính là trung tâm của nền văn hóa Đồng Nai tiêu biểu cho cả khu vực Nam bộ vào những thiên niên kỷ trước công nguyên.

    Những di chỉ khảo cổ học thời tiền sử nổi tiếng cả nước như: Cầu Sắt, Suối Chồn, Cái Vạn, Suối Linh, Bình Đa, Phú Hòa… gắn với những bộ sưu tập hiện vật đá, đồng, gốm rất nổi tiếng. Tiêu biểu như bộ đàn đá Bình Đa là bộ nhạc khí cổ duy nhất ở Việt Nam tìm thấy ở tầng văn hóa trong di chỉ có niên đại trên 3.000 năm cách ngày nay1.

    4. Tiếp nhận hiện vật qua tình cờ phát hiện

    Bên cạnh việc thám sát và đào khai quật khảo cổ, thì cán bộ sưu tầm còn được tiếp cận hiện vật và tiếp nhận nó qua những phát hiện tình cờ của người dân. Những hiện vật phát hiện tình cờ hết sức quý giá như: bộ “qua” đồng Long Giao, tượng “trút” đồng Long Giao, hai tượng đá Vishnu, tượng đồng Ganesha, chân tượng đồng Uma, các mẫu động thực vật hóa thạch…

    Hiện vật phát hiện không chỉ ở thời kỳ đầu, mà những năm gần đây, nhiều sưu tập hiện vật phát hiện được tiếp nhận với số lượng lớn và tiêu biểu như: sưu tập gốm lòng sông Đồng Nai, với khoảng trên 1.000 cổ vật gốm. Bộ sưu tập tài liệu hiện vật của Đoàn Văn công Đồng Nai phát hiện năm 2004. Bộ sưu tập gồm 630 hiện vật (đa số là cổ vật) tùy táng của các tộc người bản địa vùng Đông Nam bộ phát hiện từ năm 2004-2009… bổ sung phong phú cho kho cơ sở bảo tàng.

    II. NHỮNG ĐỔI MỚI CỦA CÔNG TÁC SƯU TẦM HIỆN VẬT (1995-2011)

    1. Chuyên môn hóa công tác sưu tầm

    Công tác tổ chức đi xuống cơ sở sưu tầm trực tiếp là một trong những phương pháp chủ yếu mà các bảo tàng áp dụng. Từ năm 1990, công tác sưu tầm của phòng NCST Bảo tàng Đồng Nai bắt đầu được chuyên môn hóa. Tuy nhiên, đi vào chuyên sâu có lẽ từ những năm 1995 cho tới nay.

    Khoảng gần 20 năm trở lại đây, thì cán bộ NCST thực hiện sưu tầm theo từng đề tài cụ thể và chuyên sâu. Các đề tài sưu tầm về lịch sử, văn hóa được cán bộ sưu tầm thao tác chuyên môn hóa như: kỷ vật kháng chiến, Tù chính trị, Bà mẹ Việt Nam anh hùng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới; nghề thủ công gốm, đá, đúc gang…

    Đặc biệt là các đề tài dân tộc học như: Chơro, Mạ, Stiêng, Việt, Hoa, Chăm, Cơho, Mường, Tày, Nùng, Khmer, Dao, Sán Dìu… cũng được bảo tàng chú trọng triển khai. Kết quả của những đợt sưu tầm dân tộc học là những bộ sưu tập hiện vật về công cụ sản xuất, sinh hoạt gia đình, trang phục, trang sức, phong tục tập quán; tư liệu ảnh về tín ngưỡng, lễ hội, đám cưới, tang ma… Các sưu tập hiện vật dân tộc học hết sức phong phú, tiêu biểu cho văn hóa các tộc người đang sinh sống trên mảnh đất Đồng Nai.

    2. Sưu tầm bổ sung kho cơ sở

    Trên cơ sở nghiên cứu các bộ sưu tập hiện vật đã có trong kho, phòng NCST lên đề cương sưu tầm các hiện vật còn thiếu để bổ sung cho kho cơ sở. Những bộ sưu tập hiện vật đã sưu tầm góp phần hoàn thiện như: gốm mỹ nghệ Biên Hòa (1993), văn hóa người Việt (1997), công cụ làm gốm thủ công (1998), hiện vật Mạ và Stiêng (năm 2002)… Việc sưu tầm bổ sung kho cơ sở tạo nên những bộ sưu tập tương đối hoàn chỉnh nhằm phục vụ tốt cho công tác nghiên cứu khoa học và trưng bày trong bảo tàng.

    3. Sưu tầm phục vụ nội dung trưng bày

    Từ năm 1998-2000, Bảo tàng Đồng Nai chính thức trưng bày cố định với 14 phòng trên hai tầng lầu của bảo tàng đặt ra thách thức mới là sưu tầm phục vụ cho nội dung trưng bày và đáp ứng các cuộc triển lãm tạm thời. Hàng trăm hiện vật dân tộc học, hiện vật lịch sử, hiện vật văn hóa, hiện vật kinh tế công nghiệp… được cán bộ phụ trách nội dung trưng bày sưu tầm cấp bách phù hợp với đề cương đã duyệt để hoàn chỉnh và khánh thành trưng bày bảo tàng (lầu 1- năm 1998; lầu 2- năm 2000). Bên cạnh đó, hàng năm cán bộ bảo tàng còn đi sưu tầm tư liệu, hình ảnh, hiện vật phục vụ cho các cuộc triển lãm tạm thời ở bảo tàng và tại cơ sở.

    4. Phối hợp tăng cường cán bộ sưu tầm đột xuất

    Tùy theo tính chất và yêu cầu, đặc biệt thời gian cấp bách mà đội ngũ cán bộ sưu tầm có thể được tăng cường từ các phòng nghiệp vụ khác để kịp thời bổ sung hoặc hoàn thành một sưu tập cụ thể đáp ứng nội dung trưng bày.

    Năm 2010, theo chỉ đạo của Tỉnh ủy và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng Đồng Nai tổ chức sưu tầm cuốn chiếu các tài liệu hình ảnh và kỷ vật kháng chiến và thời kỳ bao cấp ở Đồng Nai. Bằng sự phối hợp và ra quân ồ ạt, trong vòng một tháng, cán bộ NCST cùng cán bộ phòng Di sản văn hóa và phòng Trưng bày Tuyên truyền đã sưu tầm khoảng gần 1.000 tài liệu hiện vật, kịp thời đáp ứng cho nội dung triển lãm của bảo tàng kỷ niệm 35 năm giải phóng miền Nam thống nhất đất nước.

    5. Tạo mạng lưới cộng tác viên sưu tầm ở cơ sở

    Qua những việc phát hiện ngày càng nhiều bộ sưu tập hiện vật tùy táng ở các tỉnh Đồng Nai, Bình Thuận (khu vực giáp ranh Đồng Nai) và Bà Rịa- Vũng Tàu (chủ nhân phát hiện ở Đồng Nai) cũng thể hiện sự phối hợp tích cực và kịp thời của cán bộ sưu tầm với đội ngũ cộng tác viên ở cơ sở. Những phát hiện kèm hiện vật lịch sử, văn hóa nghệ thuật, dân tộc học, khảo cổ học… quý giá là sự nỗ lực và nhạy bén cập nhật thông tin nhanh chóng của cán bộ sưu tầm đối với người dân khi phát hiện.

    Những thông tin được tiếp nhận phải được kiểm chứng chính xác: hiện vật phát hiện, địa chỉ, số liên lạc của người thông báo, người phát hiện. Cử cán bộ xác minh và làm việc kịp thời để tiếp nhận những thông tin nhằm xác định cơ sở đến khảo sát và tiếp nhận, sưu tầm hiện vật.

    6. Sưu tầm qua hợp đồng đặt hàng

    Hợp đồng đặt hàng với đơn vị hoặc cá nhân để cung cấp những hiện vật theo yêu cầu của bảo tàng. Những loại đề tài thường thực hiện là những đề tài thuộc lĩnh vực tự nhiên hoặc những bộ hiện vật quý hiếm, khó sưu tầm trong quần chúng.

    Những bộ hiện vật sưu tầm theo phương pháp này như: bộ sưu tập thú nhồi Động vật rừng Đồng Nai (hợp đồng với cá nhân), bộ sưu tập mẫu Thực vật rừng Đồng Nai (hợp đồng với Bảo tàng Thực vật Nam bộ), bộ sưu tập mẫu Đất đá Thổ nhưỡng (hợp đồng với Liên đoàn Địa chất miền Nam), bộ mẫu Động vật Thủy sản (hợp đồng với Chi cục Thủy sản Đồng Nai), sưu tập vũ khí quân trang quân dụng (hợp đồng với cá nhân cung cấp)…

              7. Tham mưu công tác khen thưởng chủ hiện vật hiến tặng

    Trên cơ sở nghiên cứu Luật Di sản Văn hóa và các qui định của ngành có liên quan, cán bộ NCST tham mưu đề xuất khen thưởng bằng các chế độ cụ thể cho tập thể và cá nhân hiến tặng hiện vật cho bảo tàng. Bộ sưu tập 11 súng thần công (kèm 366 viên đạn), tượng đá Vishnu và chân tượng Uma lòng sông Đồng Nai, bộ hiện vật Tiểu đoàn D.58… là những bộ hiện vật quý, có giá trị đã được cán bộ NCST nghiên cứu đề xuất khen thưởng cho chủ hiện vật (hoặc người phát hiện) bằng tiền và giấy khen tương ứng trong thời gian qua.

    8. Phối hợp sưu tầm hỗ trợ cơ sở

    Cán bộ NCST còn hỗ trợ sưu tầm phục vụ trưng bày cho các phòng Truyền thống, Nhà Văn hóa dân tộc huyện Định Quán, Tân Phú, Xuân Lộc, Long Thành, Vĩnh Cửu, Trảng Bom… Năm 2009, cán bộ phòng NCST và phòng Di sản Văn hóa cùng phối hợp sưu tầm dữ liệu, hình ảnh và hiện vật lịch sử văn hóa chiến khu Đ. Những tài liệu hiện vật đã được bàn giao cho Khu Bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai.

    III. NHỮNG KHÓ KHĂN VÀ THÁCH THỨC CỦA CÔNG TÁC SƯU TẦM HIỆN VẬT BẢO TÀNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

    - Khảo sát điền dã thực tế, lập danh mục hiện vật sẽ sưu tầm và các bước tiến hành để cung cấp cho việc thẩm định giá tạo cơ sở thực hiện. Giai đoạn điền dã rất quan trọng, đòi hỏi cán bộ sưu tầm phải cần mẫn, trên cơ sở nghiên cứu tài liệu để xác định địa bàn cần đến sưu tầm.

    - Những địa bàn đồng bào cư trú thường ở rất xa xôi, hẻo lánh; đường đi lại rất khó khăn, do vậy đòi hỏi cán bộ NCST phải có tinh thần vượt khó, có sức khoẻ, không quản ngại khó khăn, gian khổ để đến được cơ sở sưu tầm hiện vật. 

    - Đối với những hiện vật là đồ gia bảo nay rất khó sưu tầm, hiện vật đôi khi được nâng giá rất cao của thị trường mua bán cổ vật tự do, do vậy bảo tàng nhà nước rất khó cạnh tranh để sở hữu những hiện vật này. Tình trạng này rất khó khăn, đòi hỏi cán bộ sưu tầm phải thuyết phục hợp lý để chủ nhân có thể “nhượng” hiện vật cho bảo tàng với giá cả thỏa đáng.

    - Trên thực tế, vẫn còn những thủ tục rườm rà, đôi khi quá nặng về hành chính cũng làm ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả cũng như tiến độ của công tác sưu tầm hiện vật bảo tàng.

    - Hiện vật dân tộc học ngày càng ít dần, cùng với xu hướng giao lưu tiếp biến văn hóa với người Việt và các dân tộc sống cộng cư. Vì vậy, nguy cơ các dân tộc thiểu số có xu hướng phai nhạt dần bản sắc dân tộc, không còn lưu giữ những hiện vật truyền thống của dân tộc mình sẽ là điều khó khăn cho công tác sưu tầm trong thời kỳ hiện nay.

    - Bảo tàng Đồng Nai thuộc loại hình tổng hợp nghiên cứu cả về Lịch sử tự nhiên và Lịch sử xã hội. Do vậy, đòi hỏi cán bộ sưu tầm phải có trình độ am hiểu tương đối về lĩnh vực khoa học tự nhiên và chuyên sâu về khoa học xã hội, từ đó xác định được đối tượng sưu tầm nhằm đáp ứng nhiệm vụ sưu tầm hiện vật bảo tàng trong giai đoạn hiện nay.

    * * *

               Ngày nay, Bảo tàng Đồng Nai đã có một cơ ngơi khá khang trang và đầy đủ tiện nghi để làm việc. 35 năm qua, cán bộ Bảo tàng Đồng Nai đã sưu tầm hiện vật bằng nhiều phương pháp và bằng nhiều cách thức tiếp cận để có được hiện vật. Đến nay, kho Bảo tàng Đồng Nai đã sở hữu hơn 20.000 hiện vật đủ các loại hình: tự nhiên, khảo cổ học, dân tộc học, lịch sử, văn hóa, nghệ thuật…

    Ngoài việc sưu tầm hiện vật, cán bộ NCST còn đầu tư vào việc nghiên cứu, lập hồ khoa học cho hiện vật bảo tàng một cách chuyên sâu và thao tác khoa học theo từng chuyên đề. Hồ sơ hiện vật cũng được đổi mới từ việc viết tay trên biểu mẫu đã in sẵn nay chuyển sang ứng dụng công nghệ thông tin thực hiện trên file dữ liệu mềm để có bộ hồ sơ in ra sạch đẹp và lưu trữ đa dạng. Công tác lập hồ sơ khoa học hiện vật luôn được tiến hành song song với việc sưu tầm hiện vật nhằm đáp ứng việc nghiên cứu khoa học và trưng bày trong và ngoài Bảo tàng.

    Có thể tự hào rằng, tất cả hiện vật được sưu tầm đều thấm đượm bao trí tuệ, mồ hôi và công lao khó nhọc của nhiều thế hệ làm công tác NCST ở Bảo tàng Đồng Nai./.

                                                                                          Ng​uyễn Thị Nguyệt

    In nội dung
    Các tin đã đăng ngày:
    RadDatePicker
    RadDatePicker
    Open the calendar popup.
    BẢO TÀNG ĐỒNG NAI
    Địa chỉ: Số 1, Nguyễn Ái Quốc, P. Tân Phong, TP. Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai
    Điện thoại: 0251.3827345 - Fax: 0251.3810587
    Email: baotangdongnai@gmail.com